فرشتگان گروهی

Corporate Angels

/ˈkɔːpərɪt ˈeɪnʤəlz/

سرمایه‌گذار فرشته، به انگلیسی (Angel investor) سرمایه‌گذاری است که سرمایه یک یا چند شرکت نوپا را فراهم می‌کند. بر خلاف یک شریک، سرمایه‌گذار فرشته به ندرت در مدیریت شرکت دخالت می‌کند.

پس از اینکه سرمایه‌گذاری مرحله کشت ایده به نتیجه رسید و یک کسب‌وکار شکل گرفت، نوبت به مرحله دوم سرمایه‌گذاری می‌رسد. در این مرحله سرمایه‌گذاران فرشته وارد کسب‌وکار می‌شوند. میزان سرمایه‌گذاری آن‌ها اغلب به ۱ تا ۲ میلیون دلار می‌رسد و سرمایه‌ها بیشتر شخصی می‌باشد.

در ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۰ اشخاص سرمایه‌گذار پشتیبان حدود ۲۰ میلیارد دلار را در ۶۱٫۰۰۰ شرکت نوپا سرمایه‌گذاری نموده‌اند. این میزان سرمایه‌گذاری توسط اشخاص حقیقی نشان از اهمیت و عمق موضوع در فرهنگ کسب و کار آن کشور دارد.

آنها گاهی کارآفرینان با مدیرانی بازنشسته می‌باشند. طبق آمار سال ۲۰۰۷ آمریکا حدود ۲۸۵٫۰۰۰ سرمایه‌گذار فرشته در این کشور وجود داشته‌است.سرمایه‌گذاران فرشته دارای انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، دفاتر کاری گروهی و شخصی می‌باشند. آن‌ها گاهی افراد شناخته شده صنعت می‌باشند، که در جستجوی سرمایه‌گذاری بر روی شرکت‌های آینده‌دار هستند.

فرشتگان کسب‌وکار؛ تسهیل‌گر تجاری‌سازی ایده‌های نوآورانه

در اواخر قرن نوزدهم میلادی، سرمایه‌گذاران ثروتمند، کارگردانان را تأمین مالی می‌کردند تا برنامه‌های موزیکال و نمایشی تولید نمایند. در کنار مزایای مالی، مواردی نظیر عشق به تئاتر، فرصت ملاقات با بازیگران مشهور، تهیه‌کنندگان و نویسنده‌های فیلم‌نامه، به‌عنوان انگیزه سرمایه‌گذاران مذکور مطرح بود. به معنای دیگر، این سرمایه‌گذاران سرمایه‌ای با ریسک بالا تأمین می‌کردند و انگیزه آن‌ها چیزی بیش از پول بود. همچنین سرمایه‌گذاران فرشته، منبعی مهم برای تأمین مالی پروژه‌های با ریسک بالا اما با ایده‌هایی خلاقانه و رو به رشد بودند. برای نمونه، در سال 1874 میلادی، «الکساندر گراهام بل» از بودجه سرمایه‌گذاران فرشته استفاده نمود. به‌طور مشابه در سال 1903، پنج سرمایه‌گذار فرشته با 40000 دلار، به ورود و موفقیت هنری فورد در صنعت اتومبیل کمک کردند؛ در سال 1977 نیز، یک سرمایه‌گذار فرشته مبلغی در حدود 91000 دلار در کامپیوتر اپل سرمایه‌گذاری نمود. به‌عنوان مثالی برای سال‌های اخیر، می‌توان به شرکت‌هایی نظیر آمازون، «Go2Net» و تسلا اشاره نمود که بقاء و موفقیت خود را به سرمایه‌گذاران فرشته مدیون هستند؛ فرشتگانی که بودجه، تخصص و تجربه مورد نیاز آن‌ها را فراهم نموده‌اند.

سرمایه‌گذاران فرشته، نقشی اساسی در تأمین مالی شرکت‌های کوچک و متوسط دارند؛ مسئله‌ای که  به‌ویژه در شرکت‌های نوآور و در نتیجه دارای پتانسیل رشد بالاتر، بیشتر به چشم می‌آید. «SME»ها در حین رشد و توسعه خود، چندین مرحله مختلف را پشت سر می‌گذارند. مراحل اصلی عبارتند از:

1. مرحله بذر «Seed Stage»: کارآفرین، ایده یا مفهومی خلاقانه برای یک کسب‌وکار سودآور دارد، اما نیاز به توسعه و اثبات ایده وجود دارد. در این مرحله، برای تأمین مالی می‌توان از پس‌اندازهای بنیان‌گذاران استارت‌آپ، خانواده و دوستان استفاده نمود.

۲. مرحله استارت آپ «Startup Stage»: ایده توسعه می‌یابد، به گونه‌ای که آماده تجاری‌سازی می‌شود. این مرحله، کمتر از یک سال به طول می‌انجامد. در این مرحله، می‌توان برای تأمین مالی از سرمایه‌گذاران فرشته استفاده نمود.

3. مرحله اولیه «Early Stage»: در این مرحله، تولید و توزیع محصول یا خدمتی خاص صورت می‌گیرد. این مرحله، تا 5 سال طول کشیده و ممکن است، هنوز کسب‌وکار به مرحله سودآوری نرسیده باشد. معمولاً در این مرحله، سرمایه‌گذاران مخاطره‌پذیر رسمی می‌توانند برای تأمین مالی کسب‌وکار به‌کار گرفته شوند.

4. مرحله نهایی «Later Stage»: در این مرحله، شرکت، بالغ و سودآور شده و همچنان گسترش می‌یابد. با رشد مداوم و بالا، شرکت در مدت شش ماه تا یک سال، به شهرت می‌رسد. عرضه عمومی اولیه «IPO»، یک فرصت ایده‌آل برای به دست آوردن بودجه بیشتر در این مرحله است.

بنا بر آمار، سرمایه‌گذاران فرشته اغلب ترجیح می‌دهند تا در مراحل بذر، استارت آپ و در موارد معدود، مرحله اولیه، به فرایند سرمایه‌گذاری ورود نمایند. در آمریکا، 55 تا 72 درصد سرمایه‌گذاران فرشته، در مراحل استارت آپ یا اولیه سرمایه‌گذاری می‌کنند. این وضعیت در انگلستان نیز مشابه است (50 تا 65 درصد)، در حالی که در سوئد، سرمایه‌گذاران فرشته ترجیح می‌دهند تا در مرحله پایانی رشد و توسعه شرکت‌ها وارد شده و سرمایه‌گذاری نمایند.

نقش سرمایه‌گذاران فرشته در رشد و توسعه کسب‌وکارهای کوچک، بسیار کلیدی است؛ چرا که آن‌ها تنها سرمایه‌گذارانی هستند که قبل از ورود محصول به بازار و تجاری‌سازی نهایی، ایفای نقش می‌کنند. در پاسخ به این پرسش که چرا سرمایه‌گذاران فرشته متمایل به این مسئله و سرمایه‌گذاری در مراحل استارت‌آپ و اولیه هستند، شاید بتوان روحیه ریسک‌پذیری و لذت بردن از چالش‌های واقعی را مطرح ساخت. کارآفرینان جسور و موفق، ترجیح می‌دهند تا با بحران‌ها و چالش‌های تجاری‌سازی مواجه شوند. آنچه آن‌ها را ارضا می‌کند، پول نیست، بلکه مواجهه با چالش‌ها و غلبه بر آن‌ها است.

فرشته کسب و کار کیست؟

تعاریف متعددی برای سرمایه‌گذاران فرشته آمده است که از نظر ماهیتی، تفاوت چندانی با هم ندارند. سرفصل مشترک تمامی این تعاریف، این است که سرمایه‌گذاران فرشته افرادی با امکانات مالی مناسب و آماده برای سرمایه‌گذاری در ایده‌های کارآفرینانه هستند. میسون و هریسون سرمایه‌گذاران فرشته را این‌گونه تعریف می‌کنند: «شخصی که به تنهایی یا در یک اتحادیه رسمی یا غیررسمی، پول خود را مستقیماً در یک کسب‌وکار غیرمعروف به‌کار می‌گیرد، به گونه‌ای که هیچ ارتباط خانوادگی یا دوستانه قبلی با شرکت جدید ندارد. وی پس از سرمایه‌گذاری، نقشی فعال در کسب‌وکار پیدا نموده و به‌عنوان مشاور یا عضوی از هیئت‌مدیره به راهنمایی بنیان‌گذاران می‌پردازد.»

سرمایه‌گذاران فرشته معمولاً شغل موفقی داشته‌اند، اما به دلیل سن بالا یا دلایل دیگر، نمی‌توانند به کسب‌وکار خود ادامه دهند. در تفکر آن‌ها همیشه یک شعار وجود دارد: «هنوز هم می‌توان بیشتر به دست آورد». این نگرش می‌تواند با از دست دادن پول همراه باشد، اما معمولاً مانع پذیرش این چالش توسط آن‌ها نمی‌شود.

ویژگی فرشتگان کسب و کار

اگرچه تنوع فراوانی در ویژگی‌های فردی و شغلی سرمایه‌گذاران فرشته وجود دارد، اما چند ویژگی مشترک نیز در آن‌ها به چشم می‌خورد:

جنسیت: مطالعات انجام گرفته در بیشتر کشورها نشان می‌دهد که اغلب سرمایه‌گذاران فرشته، مرد هستند. برای مثال در آمریکا 95 درصد، بریتانیا 99 درصد، آلمان 97 درصد و مجارستان تقریباً 99 درصد فرشتگان کسب‌وکار، مرد هستند.

سن: سرمایه‌گذاران فرشته عموماً در رده سنی 40 تا 65 سال قرار دارند. به نظر می‌رسد در این سن، کارآفرینان به تجربه و پول کافی رسیده و با توجه به روحیه ریسک‌پذیر و انگیزه بالای خود، متمایل به ورود به سرمایه‌گذاری‌های نوآورانه هستند. هیل و پاور در تحقیق خود، به این نتیجه رسیده‌اند که متوسط سن این افراد، 49 سال است: «54 درصد آن‌ها بین 46 و 55 سال، 25 درصد بین 36 تا 45 سال، 13 درصد بین 56 و 65 سال، 4 درصد افراد بین 66 و 75 سال و 4 درصد بین 25 و 35 سال هستند. تقریباً هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که فرشتگان کسب‌وکار  بیش از 75 سال سن داشته‌اند.»

تحصیلات:  سرمایه‌گذاران فرشته معمولاً دارای دیپلم و یا مدارک حرفه‌ای هستند و سرمایه‌گذاران فرشته با مدرک استادی دانشگاه و دکتری بسیار نادر است. طبق بسیاری از تحقیقات، حدود 75 درصد از سرمایه‌گذاران فرشته دارای مدرک دانشگاهی هستند و جالب این‌که حدود 20 درصد آن‌ها اگرچه در دانشگاه ثبت‌نام نموده‌اند، اما تحصیلات خود را به اتمام نرسانده‌اند.

اشتغال: سرمایه‌گذاران فرشته از زمینه‌های حرفه‌ای متفاوتی می‌آیند؛ 25 درصد آن‌ها در امور مالی (اغلب به‌عنوان مدیران مالی، حسابدار و ...)، 20 درصد در بخش ماشین‌آلات و تجهیزات و 55 درصد نیز، در بخش دارو، تولیدات زیست‌فناوری و متفرقه فعال بوده‌اند.

از منظر ویژگی‌های فردی و شخصیتی نیز، می‌توان به موارد زیر به‌عنوان ویژگی‌های مشترک سرمایه‌گذاران فرشته اشاره نمود:

ثروت: داشتن ثروت یکی از شروط اصلی تبدیل شدن به یک سرمایه‌گذار فرشته است. سرمایه‌گذاران فرشته در هر معامله، بالغ بر 10000 یورو سرمایه‌گذاری می‌کنند و به‌طور میانگین، 2 تا 5 سرمایه‌گذاری در سبد خود دارند. در آمریکا از هر سه سرمایه‌گذار، یکی از آن‌ها دارای سود خالص یک میلیون دلاری است و در انگلستان، 19 درصد سرمایه‌گذاران، میلیونر هستند. این آمار به خوبی نشان می‌دهد که فرشتگان کسب‌وکار، باید از امکانات مالی قابل‌توجهی برخوردار باشند.

سرمایه‌گذاری دارایی‌های شخصی: حقیقت این است که سرمایه‌گذاران فرشته، دارایی‌های شخصی خود را سرمایه‌گذاری می‌کنند. این دارایی‌ها، از منابعی مانند حقوق چشمگیر از شرکت‌های فناور بزرگ، بانک‌ها، دارایی‌های دانشگاهی، شرکت‌های بیمه و ... به دست می‌آید.

تصمیمات پرخطر می‌گیرند: بیشتر سرمایه‌گذاران فرشته، تجربه‌ای وسیع و اغلب موفق در مدیریت کسب‌وکار دارند. آن‌ها آماده‌اند تا تصمیمات متفاوتی بگیرند که اغلب پرخطر و سرشار از ریسک هستند. با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های جدید، سرمایه‌گذاران فرشته طعم هیجان، کارآفرینی و نوآوری را مجدداً می‌چشند؛ اما نباید این را فراموش کنیم که گرچه یک‌بار کارآفرینان موفقی بوده یا مدیر شرکت‌های بزرگی بوده‌اند، لزوماً دانش و مهارت کافی برای مدیریت موفق ایده جدید را نخواهند داشت و این همان ریسک اصلی است که متحمل می‌شوند.

سرمایه‌گذاری محلی: سرمایه‌گذاران فرشته ترجیح می‌دهند در شرکت‌هایی سرمایه‌گذاری کنند که به محل سکونت آن‌ها نزدیک است؛ یعنی در شعاع 50 و 100 مایلی آن‌ها قرار دارد و با اتومبیل، نهایتاً 1 تا 2 ساعت فاصله دارد. در بریتانیا 67 درصد سرمایه‌گذاران فرشته، در شرکت‌هایی سرمایه‌گذاری کرده‌اند که در فاصله 100 مایلی محل سکونتشان قرار دارد. آن‌ها شرکت‌های نزدیک را ترجیح می‌دهند تا بتوانند از آن‌ها بازدید نموده و بفهمند که کارها چطور پیش می‌رود.

انواع فرشتگان کسب و کار

دسته‌بندی‌های زیادی برای فرشتگان کسب‌وکار وجود دارد. برای مثال، می‌توان آن‌ها را به سه طبقه فرشتگان فعال «Active Angels»، فرشتگان پنهان «Latent angels» و فرشتگان اولیه «Virgin Angels» تقسیم نمود. فرشتگان فعال آن‌هایی هستند که تجربه زیادی در سرمایه‌گذاری دارند و همواره به دنبال سرمایه‌گذاری‌های جدیدی هستند. منظور از فرشتگان پنهان، سرمایه‌گذاران غیرفعالی هستند که در زمینه سرمایه‌گذاری تجربه دارند، اما در سه سال گذشته سرمایه‌گذاری جدیدی نکرده‌اند. دسته سوم نیز، افرادی هستند که به دنبال سرمایه‌گذاری بوده، اما هنوز اولین سرمایه‌گذاری خود را انجام نداده‌اند.

در یک دسته‌بندی دیگر، فرشتگان کسب‌وکار را می‌توان به چهار دسته کارآفرین، معامله‌گر، تحلیلگر و واقعی تقسیم نمود:

1-     «Lotto Angels» یا فرشتگان کارآفرین که به ریسک  فردی و نوعی قمار یا لاتاری در مسیر سرمایه‌گذاری خود معروف هستند. آن‌ها تجربه کارآفرینی و مدیریتی محدودی داشته و پافشاری کمتری بر درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری خود دارند. آن‌ها معمولاً  سهم کوچکی از ثروت خود را در شرکت‌هایی که در بازار سهام رتبه بالایی ندارند، سرمایه‌گذاری نموده و رسانه‌ها یک منبع اطلاعاتی بسیار عالی برای آن‌ها است. در مقابل، برای به دست آوردن اطلاعات سرمایه‌گذاری، خیلی کم از شبکه‌ها استفاده می‌کنند و تمایلی به مشارکت در ایده‌هایی که سرمایه‌گذار دیگری نیز وجود دارد، ندارند.

2-     «Trader Angels» یا فرشتگان معامله‌گر که عموماً فعالیت سرمایه‌گذاری بالایی دارند. آن‌ها به‌طور متوسط، 4.5 سرمایه‌گذاری در هر سه سال انجام می‌دهند. تجربه مدیریتی و کارآفرینی محدودی دارند و بر درآمد و ثروت زیاد پافشاری می‌کنند. بخش قابل‌توجهی از ثروت خود را در شرکت‌هایی که در بازار سهام جایگاه بالایی ندارند صرف می‌کنند. مشارکتشان در شرکت‌هایی که در آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند، نسبتاً محدود بوده و دوره سرمایه‌گذاری آن‌ها اغلب کمتر از سه سال طول می‌کشد.

3-     «Analyst Angels» یا فرشتگان تحلیلگر که تجربه مدیریتی و کارآفرینی عالی دارند؛ اما فعالیت سرمایه‌گذاری آن‌ها به نسبت گروه قبلی کمتر است. بخش کوچکی از ثروت خود را در شرکت‌هایی مصرف می‌کنند که در بازار سهام رتبه بالایی ندارند. دوستان و همکارانشان، منبع اطلاعاتی کلیدی برایشان محسوب می‌شوند و عموماً سرمایه‌گذاری خود را با همکاری با دیگر شرکت‌ها صورت می‌دهند. بیشتر از دو سوم این سرمایه‌گذاران، در دوره‌ای سه‌ساله و به صورت محلی، سرمایه‌گذاری می‌کنند.

4-     «Real Angels» یا فرشتگان واقعی که فعالیتی گسترده در امر سرمایه‌گذاری دارند. آن‌ها به‌طور متوسط، 7.3 سرمایه‌گذاری در دوره‌های سه‌ساله انجام می‌دهند و به لطف تجربه کارآفرینی و مدیریتی بالا، در همکاری با دیگر سرمایه‌گذاران غیررسمی، به‌عنوان رهبر عمل می‌کنند. شبکه‌های شخصی و کسب‌وکار، منابع مهم اطلاعاتی آن‌ها بوده و از رسانه ندرتاً به‌عنوان منبع اطلاعاتی استفاده می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد که نسبت به سه نوع دیگر سرمایه‌گذاران فرشته، سرمایه‌گذاری فرشتگان واقعی طولانی‌تر بوده و به‌عنوان عضوی از هیئت‌مدیره یا مشاور کسب‌وکار جدید، نقشی فعال در آن‌ها دارند.

گفتنی است، با توجه به گونه‌های متنوع سرمایه‌گذاران فرشته و با ویژگی‌ها و انتظارات متفاوت، شناخت عمیق هر یک از آن‌ها و آشنایی با ویژگی‌هایشان، کمک می‌کند تا یک سرمایه‌گذار بهتر برای شرکت کوچک خود پیدا کنید.