بازار

Market

ˈmɑːkɪt

بازار مکانی است که تمام خریداران و فروشندگان در آن منطقه جمع می شود. این منطقه ممکن است یک کشور، ایالت، روستا و یا شهر باشد. بازار مکاني است که کالاها يا خدمات ارائه شده توسط فروشندگان براي ارزشيابي نیازها، تقاضا و عرضه و ... با خریداران مبادله مي شود.

در واقع می توانیم بگوییم بازار مکانی است که نیازهای بالقوه خریداران و همچنین فروشندگان را برآورده می کند. بازار ممکن است یک موجودیت فیزیکی یا مجازی داشته باشد و یا محلی یا جهانی باشد.

تعریف مفهوم بازار

این مفهوم و مفهوم بازار چیست با مفهوم داد و ستد و رابطه به هم گره خورده است. بازار در اصطلاح عامه به مکان یا محلی گفته می‌شود که خریداران و فروشندگان برای داد و ستد یا مبادله کالا گرد هم جمع می‌شوند.

بازار از نگاه فیلیپ کاتلر به این معناست: بازار عبارت است از گروهی از خریداران واقعی و بالقوه یک محصول. این خریداران دارای نیاز یا خواسته مشترکی هستند که می‌توان از طریق داد و ستد آنها را برآورده ساخت.

تعریف بازار با نگرش سیستمی

بازار را می‌توان یک نظام باز اجتماعی دانست که هدفش انجام مبادلات و معاملات سودمند و رضایت بخش و ارائه خدمات و تسهیلات به همه کسانی است که در این سیستم نقش دارند. بنابراین با نگرش سیستمی می‌توان مفهوم بازار را به عنوان یک سیستم تحلیل کرد که در این صورت سیستم بازار دارای مشخصات زیر است:

هدف: همه سیستم‌ها هدف‌هایی دارند که جهت‌گیری و فعالیت همه اجزای آن باید در راستای این اهداف باشد. هدف‌های بازار با توجه به نظام ارزشی، امکانات و محدودیت‌های هر جامعه شکل می‌گیرد.

اجزای بازار:  مهم‌ترین اجزای بازار عبارتند از:

تهیه‌کنندگان: کلیه افراد حقیقی و حقوقی که در تامین و تهیه نیازمندی‌های تولیدکنندگان نقش دارند و عرضه مواد اولیه در اختیار آنهاست.

تولیدکنندگان:  سازندگان و عرضه‌کنندگان محصولات و خدمات گوناگون که بنا بر نیازها و خواسته‌های مشتریان و بازار به فعالیت تولیدی مشغول هستند.

خریداران: همان مشتریان یا مصرف کنندگان و عوامل موثر در تصمیم و خرید که می‌توان آنها را به خریداران بالقوه و بالفعل تقسیم کرد.

عوامل واسطه‌ای: همه کسانی که از تولید تا مصرف نقشی را بر عهده دارند مانند خرده‌فروش‌ها، عمده‌فروش‌ها، نمایندگی‌ها، دلالان، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، تعاونی‌های مصرف، توزیع‌کنندگان و غیره

عوامل تسهیلاتی و خدماتی:  از مهم‌ترین اجزای سیستم بازار این عوامل هستند که عبارتند از گروه‌های بانک، بیمه، حمل و نقل، ارتباطات، بانک‌های اطلاعاتی، ترخیص و گمرک، موسسات تبلیغاتی، حفاظتی، نظافتی، رسانه‌ها، نمایشگاه‌ها، اتاق بازرگانی، موسسات مشاوره‌ای و خدمات بعد از فروش.

زمانی سیستم بازار می‌تواند کارایی و بازدهی داشته باشد که هر یک از این اجزا نقش خود را به درستی انجام دهد. همچنین بین این اجزا باید ارتباطی منظم، به جا و به هنگام وجود داشته باشد تا با آنها بتوان به اهداف دست یافت.

منابع:  مهمترین منابع یک سیستم؛ ماده، انرژی و اطلاعات است و بازار به هر ۳ نیازمند است. امکانات و درآمد، نیروی انسانی کارآمد و اطلاعات به روز برای حرکت، تعادل و سازندگی ضروری است. منابع داده‌هایی هستند که بازار را از سکون به حرکت در می‌آورند. بازار بدون منابع همانقدر بی معناست که منابع بدون وجود بازار!

محیط:  همانطور که گفتیم بازار یک سیستم اجتماعی باز است و به همین دلیل با انواع محیط‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، رقابتی، تکنولوژیک و اقلیمی ارتباط دارد؛ یعنی با آنها به مبادله ماده، انرژی و اطلاعات می‌پردازد.

مدیریت:  همه تلاش‌های سیستم بازار در گرو مدیریت آن است. در بازاریابی مدیریت را فرایندی از برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل تمام فعالیت‌های بازار می‌دانند. بازار باید مدیرانی داشته باشد که با توان، دانش، بینش و روش مناسب و مطابق با زمان خود بتوانند همه امور را از قوه به فعل درآورند. مدیریت باید با نگرش سیستمی بازار را بشناسد، بیابد، بسازد، حفظ کند و تداوم ببخشد.

شناخت سیستم بازار با این نگرش باعث حرکت های سازنده شده و از پراکندگی و چند بارکاری جلوگیری می‌کند.

ساختار انواع بازار بر اساس میزان رقابت

بازار چیست؟ وقتی از مفهوم بازار، بازار چیست و ساختار آن صحبت می کنیم، از تعدادی ویژگی یا مشخصات یک بازار می‌گوییم. ویژگی‌هایی همچون تعداد خریداران و فروشندگان فعال در بازار، میزان رقابت، اندازه تمایز محصولات و شرایط ورود و خروج به بازار. از میان این مشخصات، رقابت مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده واکنش شرکت‌ها نسبت به شرایط مختلف است. به همین دلیل معمولا ساختار بازار را بر اساس سطح رقابت در آن بازار تقسیم و تعریف می‌کنند. این تقسیم‌بندی معمولا به این گونه است.

ساختار رقابت کامل

در این حالت تعداد زیادی خریدار و تعداد زیادی فروشنده در بازار فعالیت می‌کنند و با یکدیگر به رقابت می‌پردازند و همه آنها محصول استاندارد و همگان را با یکدیگر مبادله می‌کنند. در این بازار اطلاعات درباره قیمت و مقدار کاملا شفاف است. هیچ شرکتی در این بازار آنقدر بزرگ نیست که بتواند تعیین‌کننده قیمت بازار باشد، در واقع فروشنده هم گیرنده قیمت است. در این حالت معمولا کسی نمی‌تواند کالا را گرانتر بفروشد یا گرانتر بخرد به همین علت قیمت معمولا در بازار ثابت می‌ماند.

ساختار رقابت انحصاری

در این حالت تعداد زیادی فروشنده وجود دارند که به فروش یک محصول خاص می‌پردازند و در آن سو تعداد زیادی نیز خریدار وجود دارد. فروشندگان در این حالت به داد و ستد محصولاتی می‌پردازند که برای آنها محصولات جانشین و یا جایگزین‌های نزدیک وجود دارد. به همین دلیل فروشندگان در این شرایط سعی می‌کنند با ایجاد تمایز در محصولات مانند تغییر بسته‌بندی و ارتقای کیفیت رقابت کنند. در واقع هر یک از فروشنده‌ها حداقل در یک مورد با رقبای خود متفاوت هستند. به بیان دیگر می‌توان گفت شرایط این بازار به بازار رقابت کامل نزدیک است و محصولات تولیدی نیز به هم نزدیک هستند، اما در واقع جانشین کاملی برای هیچ یک از آنها وجود ندارد.

ساختار انحصار چند جانبه

این عنوان به بازاری ابلاغ می شود که در آن تعداد فروشندگان کم و تعداد خریداران بسیار زیاد است. در این بازار خود سازمان تعیین کننده سیاست بازاریابی شرکت است اما رفتار رقبای نزدیک خود را نیز در نظر می‌گیرد و آنالیز رقبا را انجام دهید. تفاوت این بازار با رقابت کامل و رقابت انحصاری در تعداد فروشندگان است. در انحصار چند جانبه ما با گروه کوچکی از تولیدکنندگان طرف هستیم که رفتار هر یک از آنها برای رقبا اهمیت دارد و قیمت و کیفیت محصول آنها بر روی فروش و سود سایر رقیبان تاثیر می‌گذارد.

ساختار انحصار کامل

ر این بازار ما فقط با یک فروشنده و تعداد زیادی خریدار روبرو هستیم و این فروشنده یا تولید کننده بر روی کل بازار، فرایند عرضه و تقاضا و قیمت‌گذاری کنترل دارد. در واقع چیزی را به بازار عرضه می‌کند که کاملا منحصر به فرد است و برای آن جایگزین نزدیک و مشابهی وجود ندارد. کنترل کامل قیمت در انحصار همین تولیدکننده است و شرکت از تغییرات قیمت محصول شرکت‌های دیگر کاملا مستقل است. در این بازار موانع ورودی وجود دارد و شرکت‌هایی که قصد دارند وارد این بازار شوند با موانعی همچون منابع انحصاری، حق کپی‌رایت، نیاز به سرمایه‌گذاری زیاد و یا موانع دولتی مواجه می‌شوند.

ساختار انحصار کامل در طرف تقاضا

زمانی که تنها یک خریدار و تعداد زیادی عرضه کننده در بازار وجود داشته باشد بازار دارای این ساختار است و خصوصیات این بازار با بازار انحصار کامل تشابهات زیادی دارد.

ساختار انحصار چند جانبه  در طرف تقاضا

تعداد فروشندگان محصول در این بازار بسیار زیاد است ولی در آن سو تعداد کمی خریدار برای این محصولات وجود دارد. خصوصیات این بازار با بازار انحصار چندجانبه مطابقت دارد